Πατρίς

Τι είναι η πατρίδα μας; Μην είν’ οι κάμποι;
Μην είναι τ’ άσπαρτα ψηλά βουνά;
Μην είναι ο ήλιος της, που χρυσολάμπει;
Μην είναι τ’ άστρα της τα φωτεινά;

Ιωάννης Πολέμης, Τι Είναι η Πατρίδα μας;

Κέρος

Είμαι μετανάστης. Νοσταλγώ την πατρίδα μου. Πονάω και νοιάζομαι για όσα της συμβαίνουν. Και θα συνεχίσω να πονάω και να νοιάζομαι, ακόμα κι αν μια μέρα οι συνθήκες με εξαναγκάσουν να μείνω για πάντα μακριά της.

Ποια είναι πραγματικά η πατρίδα μου όμως; Η δική σου; Πρόκειται άραγε για την ίδια πατρίδα; Ή μήπως αυτή που αντιλαμβάνομαι εγώ διαφέρει τόσο πολύ από αυτή που αντιλαμβάνεσαι εσύ ώστε τελικά να μιλάμε για κάτι εντελώς άλλο;

Για μένα, η έννοια της πατρίδας έχει αφετηρία τη φυσική τάση κάθε ανθρώπου να συνδέεται συναισθηματικά με το περιβάλλον που γεννήθηκε και μεγάλωσε. Με τον υλικό και κοινωνικό περίγυρο που του χάρισε τροφή, στέγη, ερεθίσματα, φίλους και έρωτες. Πατρίδα είναι το δέος που ένιωθες σαν παιδί βλέποντας το χιονισμένο βουνό έξω από το παράθυρο σου. Η αλμυρή γεύση από τα κύματα που σε αναποδογύρισαν και κόντεψαν να σε πνίξουν. Το μισοξηλωμένο παγκάκι που πλήγωσες με το όνομα της αγαπημένης σου.

Ακόμα κι αν έχεις μεγαλώσει σε μια άσχημη κι υποβαθμισμένη συνοικία, πάντοτε νιώθεις μια περίεργη οικειότητα με τις σκουριασμένες πινακίδες της και τις αγριεμένες φάτσες των κατοίκων. Γιατί είναι ο τόπος σου, τον οποίο αγάπησες κι ας πίστεψες κάποτε ότι τον μισούσες. Η ιδιαίτερη πατρίδα σου, που επηρεάζει την προσωπικότητα σου και σε μεγάλο βαθμό καθορίζει τη μετέπειτα ψυχολογία σου. Όταν είσαι μακριά της, σου λείπει. Κι όταν εγκλωβίζεσαι μέσα της, θέλεις να πετάξεις μακριά.

Πατρίδα είναι ένα χωριό, μια γειτονιά, ένα χωράφι στη μέση του πουθενά. Μια σπιθαμή γης. Μέχρι εκεί που τα πόδια σου βαραίνουν από το περπάτημα και φτάνεις σε ένα λιγότερο οικείο περιβάλλον, το οποίο αισθάνεσαι πια ότι είναι η πατρίδα κάποιου άλλου. Ένα μέρος με άγνωστους ανθρώπους που ντύνονται και φέρονται διαφορετικά – είτε μιλάνε την ίδια γλώσσα με σένα είτε όχι. Πέρνα μια βόλτα από το Κολωνάκι και θα καταλάβεις τι εννοώ.

Βεβαίως, αν έχεις γεννηθεί αλλού κι έχεις μεγαλώσει αλλού, τα πράγματα περιπλέκονται. Πόσο μάλλον όταν έχεις περάσει τα παιδικά σου χρόνια μετακομίζοντας σε διαφορετικές γειτονιές, πόλεις ή χώρες. Τότε έχεις πολλές πατρίδες, και συνήθως τις αγαπάς και τις μισείς όλες εξίσου. Για διαφορετικούς λόγους την καθεμία…

Πέρα από τη συναισθηματική σύνδεση με την πολύ ιδιαίτερη πατρίδα σου όμως, νιώθεις ότι ανήκεις και σε ένα ευρύτερο σύνολο, το οποίο μόλις τον 18ο αιώνα άρχισε να αποκτά εθνικά χαρακτηριστικά και νόμους. Πιο πριν ήταν κάτι άλλο, αν και πάλι οι ντόπιοι το θεωρούσαν πατρίδα τους με βάση τα όσα μοιράζονταν μεταξύ τους. Μουσικές, φαγητά, παραδόσεις, μύθους και μνημεία. Την πολιτισμική κόλλα που ενώνει τους ανθρώπους και τους μετατρέπει σε λαό. Ενώ παράλληλα τους συνδέει με άλλους λαούς – γειτονικούς και μη – που έχουν να επιδείξουν αντίστοιχες συμπεριφορές και εμπειρίες με τις δικές μας. Κι αυτό τους κάνει να αισθάνονται ξεχωριστοί, όπως ακριβώς κι εμείς. Τους κάνει να αισθάνονται περήφανοι. Είναι απολύτως φυσιολογικό να νιώθεις περήφανος για την πατρίδα σου. Κι εγώ νιώθω, αν και όχι και τόσο πολύ τελευταία.

Πατρίδα λοιπόν σήμερα θεωρείται η χώρα σου, και το όνομα της είναι αυτό που αναγράφεται στο διαβατήριο με τη φωτογραφία σου. Τους στίχους του ύμνου της έχεις αποστηθίσει (έστω και λάθος). Τα χρώματα της σημαίας της είναι αυτά που ντύνουν τους αθλητές που ζητωκραυγάζεις. Άσχετα αν ξέρεις πολύ καλά ότι είναι όλοι τους ντοπαρισμένοι. Γιατί, οι άλλοι τι είναι άλλωστε;

Ίσως ο λόγος που δίνουμε τέτοια σημασία στην καταγωγή μας να έχει να κάνει με την Εξέλιξη. Από τη στιγμή που οι νόμοι της φύσης υποχρέωσαν το ανθρώπινο είδος να συγκροτεί ομάδες προκειμένου να επιβιώσει, ήταν αναπόφευκτο ότι στην πορεία τα μέλη κάθε ομάδας θα υιοθετούσαν κοινά έθιμα και κώδικες επικοινωνίας, και θα συγκρούονταν με τα μέλη άλλων ομάδων μέχρι να συγχωνευτούν και να δημιουργήσουν μεγαλύτερες – που κι αυτές με τη σειρά τους θα προσπαθούσαν να επικρατήσουν έναντι άλλων. Στρατιωτικά όσο και πολιτισμικά, μέχρι να υπάρξει ανυπέρβλητο φυσικό εμπόδιο ή προσωρινή ισορροπία δυνάμεων.

Και κάπως έτσι φτάσαμε να μοιραζόμαστε συλλογική ταυτότητα με ανθρώπους που ποτέ μας δεν γνωρίσαμε, ποτέ δεν θα γνωρίσουμε και που ποτέ δεν θα αποκτήσουμε καν κοινούς φίλους μαζί τους στο Facebook. Αλλά μόνο και μόνο βλέποντας το όνομα τους γραμμένο με λατινικούς χαρακτήρες στην οθόνη μας αναγνωρίζουμε αυτομάτως ότι είναι Έλληνες. Δικοί μας.

Είτε μας αρέσει είτε όχι, όλοι οι άνθρωποι είμαστε κατά 99,9% γονιδιακά ταυτόσημοι μεταξύ μας. Ο Πακιστανός στο φανάρι κι εσύ. Ο Μιχαλολιάκος κι εγώ. Τα έφερε όμως έτσι η Ιστορία ώστε να μας χωρίζουν σύνορα – γεωγραφικοί δηλαδή περιορισμοί που ορίζονται με αφορμή τη γλώσσα του τοπικού πληθυσμού, το θρήσκευμα ή τα φυλετικά χαρακτηριστικά του. Αν και στην πραγματικότητα όλα αυτά πάντα είχαν δευτερεύουσα σημασία σε σχέση με τη σφαίρα επιρροής της εκάστοτε εξουσίας, καθώς και την έκβαση των πολέμων που διεξήγε για να τη διατηρήσει ή να την επεκτείνει.

Έχει χυθεί πολύ αίμα για αυτά τα σύνορα. Ο Αλέξανδρος έφτασε μέχρι την Ινδία και είχε υπηκόους σε τρεις ηπείρους, αλλά οι επίγονοι του δεν κατάφεραν να κρατήσουν τις κτήσεις του για πολύ καιρό. Ο Παλαιολόγος σκοτώθηκε έφιππος, υπερασπιζόμενος το τελευταίο απομεινάρι μιας υπερχιλιετούς αυτοκρατορίας που είχε πάψει πριν από αιώνες να υπάρχει. Κι ο Κολοκοτρώνης πέτυχε τη βίαιη ανατροπή της Οθωμανικής εξουσίας στην Πελοπόννησο. Θα μπορούσε να είναι ο μόνος που τα κατάφερε, και τώρα να θεωρούσαμε όλοι ως δεδομένο ότι η εθνική μας κυριαρχία ξεκινάει και τελειώνει σε μία έκταση λίγο μικρότερη από αυτή της Αλβανίας. Ή θα μπορούσε να έχει καλύτερη τύχη η Μεγάλη Ιδέα, και σήμερα να αποδεχόμασταν ως αυτονόητους συμπολίτες μας τους κατοίκους της Σμύρνης, της Αδριανούπολης και της Τενέδου. Ή θα μπορούσαν να έχουν κερδίσει οι Ναζί τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, και να είχαμε μεγαλώσει με επίσημη γλώσσα τα Γερμανικά και περιβραχιόνια με σβάστικα ραμμένα στις σχολικές ποδιές μας.

Πάλι πατρίδα μας θα ήταν. Μία άλλη πατρίδα σίγουρα, που όλο και περισσότεροι συμπατριώτες μας έχουν φτάσει σήμερα να φαντασιώνουν ως ιδανική. Με εξαίρεση τα υποχρεωτικά Γερμανικά ίσως, αφού πολλοί από αυτούς δεν έχουν καταφέρει καν να μάθουν Ελληνικά. Που στο κάτω-κάτω, παίζουν πολύ σημαντικότερο ρόλο στη διαμόρφωση εθνικής ταυτότητας από τα χιλιομπασταρδεμένα μας γονίδια και την προγονολατρεία πέτρινων ηρώων για τους οποίους δεν έχουμε την παραμικρή ιδέα ποιοι πραγματικά ήταν και τι ακριβώς έκαναν. Έχει άλλωστε νόημα να καυχιέσαι ότι γεννήθηκες στην ίδια πόλη με τον Σωκράτη, όταν σχεδόν δυόμιση χιλιάδες χρόνια μετά η σκέψη σου παραμένει απλοϊκή και καθοδηγούμενη;

Επηρεασμένοι από την καθημερινή προπαγάνδα και την εθνικοπατριωτική μας διαπαιδαγώγηση, κάνουμε συχνά το λάθος να πιστεύουμε ότι η πατρίδα αποτελεί προσωπική μας ιδιοκτησία. Λέμε “η χώρα μου”, λες και το γεγονός ότι γεννηθήκαμε στο συγκεκριμένο κομμάτι γης συνεπάγεται ότι γινόμαστε συνδικαιούχοι στο ένδοξο παρελθόν και τη μελλοντική εκμετάλλευση του – την οποία επίσης θεωρούμε αυτονόητη. Ξέρεις τι; Για μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, οι δεινόσαυροι θεωρούσαν αυτονόητο ότι μπορούν να εκμεταλλεύονται το σύνολο των διαθέσιμων φυσικών πόρων ανενόχλητοι, μέχρι που ένας μετεωρίτης τους ξεπάστρεψε όλους σε ένα Σαββατοκύριακο. Συμβαίνει.

Άσχετα αν ο καθένας από εμάς θα ζήσει το πολύ έναν αιώνα, αυτός ο τόπος θα συνεχίσει να υπάρχει με τη μία ή την άλλη μορφή του μέχρι να φουσκώσει και να κοκκινήσει ο ήλιος. Και να μας καταπιεί. Βέβαια, σε κάμποσα δισεκατομύρια χρόνια που θα συμβεί αυτό δεν πρόκειται να υπάρχει κανένας που να ενδιαφέρεται για το αν η θάλασσα που βράζει κάποτε φιλοξενούσε ψαροκάικα με γαλανόλευκες σημαίες, ή αν τα βουνά που λιώνουν και γκρεμίζονται υπήρξαν ιερά. Για μια χούφτα ανθρώπων, επί μερικές χιλιάδες χρόνια το πολύ. Όσο δηλαδή κράτησε το ανοιγοκλείσιμο του ματιού του όποιου Θεού αποφάσισε να δημιουργήσει αστέρια, πλανήτες και ζωντανά πλάσματα. Μερικά εκ των οποίων έχουν την αφέλεια να πιστεύουν ότι όλα αυτά φτιάχτηκαν για να τους ανήκουν και να τα κάνουν ό,τι θέλουν.

Advertisements
This entry was posted in εξοδοι κινδυνου. Bookmark the permalink.

9 Responses to Πατρίς

  1. Ο/Η Elikas λέει:

    Όπως πιθανόν να υποψιαστήκατε από τον τίτλο, πρόκειται περί τριλογίας.

  2. Καλημέρα Έλικα,
    από την ιδιαιτερότατη πατρίδα μου τη Σκλίβανη, όπου γεννήθηκα (και διαμένω κατ’ αυτάς…), από την ιδιαιτερότερη πατρίδα μου τα Γιάννενα, όπου μεγάλωσα, από την ιδιαίτερη πατρίδα μου την Ήπειρο, όπου δούλεψα κατασκευάζοντας τους δρόμους της και διέμενα κατά την «παραγωγικότερη» περίοδο της ζωής μου, από την πατρίδα μας την Ελλάδα (όπως κι αν την προσδιορίζει κανείς… ακόμα κι ο Λιακόπουλος…) για την οποία, όπως σίγουρα ξέρεις, γράφτηκε το άφθαστο:
    «Είναι άλλο να πεθαίνεις για την Ελλάδα και άλλο εκείνη να σέ πεθαίνει»…
    Καλημέρα,
    νά ‘σαι καλά με τα καλογραμμένα άρθρα σου.
    Πολύ γέλασα με την αναφορά σου ότι ο αντιδεινοσαυρικός μετεωρίτης έπεσε Σαββατοκύριακο…
    Δεν ξέρω αν θα σού χρησιμεύσει στα υπόλοιπα δύο κομμάτια της τριλογίας αλλά θα παραθέσω κάτι που διάβασα πολύ νέος (τώρα άγω το 73ο…) και -μεταξύ άλλων- «σημάδεψε» τις επί του θέματος αντιλήψεις μου:
    «Από όλους τους κενόδοξους, όποιος επαίρεται για την πατρίδα του, είναι ο πιο επικίνδυνος».
    Θα τα ξαναπούμε, υποθέτω.

  3. Υ.Γ.
    Συγγνώμη… αλλά δεν μπορώ να κρατηθώ να μη σε προκαταλάβω για τα υπόλοιπα δύο κομμάτια: Υποθέτω ότι είναι θρησκεία και οικογένεια.
    Έ! ρε γλέντια…

  4. Ο/Η petalouditsa λέει:

    Πατρις-Θρησκεια-Οικογενεια;
    Δεν ξερω, αλλα με το Πατρις αγγιξες πολυ ευαισθητες χορδες και με συγκινησες πολυ. Οσο για την ιστορια και τους προγονους μας, για να εχουμε το δικαιωμα να τους «εκμεταλλευομαστε» οφειλουμε πρωτα να τους γνωρισουμε σε βαθος, με τις τελειοτητες και τις αδυναμιες τους, να τις αναγνωρισουμε και να μελετησουμε το λογο τους. Δεν ειναι τυχαια η παραδοχη πως οι Ελληνες εδωσαν τα φωτα του πολιτισμου στον κοσμο. Που ειναι ο Ελληνικος μας πολιτισμος, η Ελληνικη μας ψυχη; Τον γνωριζουμε καν αυτον τον πολιτισμο; Ο Κασιδιαρης τραγουδαει λαθος τον εθνικο υμνο, αλλα αυτο ειναι το λιγοτερο, το θεμα ειναι πως ζει ακριβως αντιθετα απο τα αρχαια ιδανικα που υπερασπιζεται. Κι ο Χιτλερ εκθειαζε την Αρεια Φυλη, οταν ο ιδιος ηταν κοντος, μελαχροινος και κακομουτσουνος! Κι ομως επεισε χιλιαδες να σκοτωθουν και να σκοτωσουν για αυτο.
    Πατριδα ειναι ολα τα χρωματα και τα αρωματα που περιγραφεις, οι γευσεις, η ιστορια και οι ιστοριες μας, ειναι οι ανθρωποι, ειναι τα ηθη, τα εθιμα, μα περισσοτερο ειναι ο πολιτισμος που διαφοροποιει τους λαους. Κι ειναι αληθεια πως υπαρχουν Ελληνες εξ’ αιματος που δεν εχουν ιδεα τι παει να πει πολιτισμος, φιλοτιμο, τιμη, λεβεντια, παλικαρια (δεν ειναι τυχαια η επιλογεη των λεξεων, ειναι αμιγως ελληνικες), ενω υπαρχουν φιλ-Ελληνες που ειναι πιο Ελληνες στην καρδια. Καρδια ειναι η πατριδα οχι συνορα…

  5. Ο/Η nefosis λέει:

    Σε πολύ κοντινά μονοπάτια βαδίζουμε 🙂 : http://rubycloud.blogspot.gr/2012/07/t.html

  6. Παράθεμα: bibliotheque » Πατρίς

  7. Ο/Η Fileas Fog λέει:

    Πραγματικά κορυφαίο άρθρο…Να’σαι καλά Έλικα.

    Υστερόγραφο: Πάντα σε παρακολουθώ, εδώ και πολλά χρόνια (απο το προηγούμενο blog σου ακόμα, αλλά σπάνια μπαίνω στη διαδικασία να γράψω κάποιο σχόλιο).

    Φιλικά,
    Fileas Fog

  8. Ο/Η stratosbg λέει:

    Reblogged this on ahairlessape and commented:
    Add your thoughts here… (optional)

  9. Ο/Η Elikas λέει:

    Ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια παιδιά. Αργεί λίγο η συνέχεια της τριλογίας, αλλά δεν βιαζόμαστε 🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s