Χειραγώγηση vs. Χειραφέτηση

Ας ξεκινήσουμε με ένα φαινομενικά απλοϊκό αξίωμα: Η ολιγαρχία επιβάλει τη βούληση της στην πλειοψηφία μέσω της προπαγάνδας. Και γνωρίζει να το κάνει καλά εδώ και χιλιετίες – παραπληροφορώντας, αποπροσανατολίζοντας, φανατίζοντας, διχάζοντας, τρομοκρατώντας. Προσφέροντας πλούσιο θέαμα κι έντονες συγκινήσεις. Χωρίς μηχανισμούς προπαγάνδας δεν θα υπήρχαν θρησκευτικά δόγματα, εθνικές συνειδήσεις, φυλετικά μίση και πολιτικές ιδεολογίες. Ή και να υπήρχαν, δεν θα αφορούσαν παρά ελάχιστους. Ακόμα και η συντεταγμένη βία (στρατιωτική, αστυνομική, επαναστατική, κλπ) εκπορεύεται από την προπαγάνδα, αφού κανένας δεν είναι διατεθειμένος να ρισκάρει τη σωματική του ακεραιότητα (πόσο μάλλον τη ζωή του) προκειμένου να υπερασπιστεί κάτι στο οποίο δεν πιστεύει.

Το μυστικό όπλο της προπαγάνδας είναι ένα και μοναδικό: Η ικανότητα να συνθέτει και να αφηγείται ιστορίες που συναρπάζουν τις μάζες. Μπορεί να σας ακούγεται παράξενο, αλλά αρκεί να αναλογιστείτε το πρόσφατο όργιο χειραγώγησης της κοινής γνώμης μέχρι να ανακοινωθεί η πρωθυπουργοποίηση του Λουκά Παπαδήμου: Ίντριγκες, έριδες, διαρροές, εικασίες, δραματικές εκκλήσεις, εσχατολογικές προβλέψεις, πατριωτικές κορώνες, θεατρινίστικες αποχωρήσεις, απρόσμενες ανατροπές και τεράστιες δόσεις σασπένς. Μία πολυδιάστατη και μεταμοντέρνα ιστορική αφήγηση, που ενσωματώνει επιρροές από τα γραπτά του Μακιαβέλι μέχρι και τα μυθιστορήματα της Αγκάθα Κρίστι (με τον Φίλιππο Πετσάλνικο στον ρόλο του ύποπτου μπάτλερ χωρίς άλλοθι). Μέσα σε λίγες ημέρες, η συντονισμένη προσπάθεια κέντρων εξουσίας και μέσων μαζικής εξημέρωσης είχε σαν αποτέλεσμα να αποδεχτεί μεγάλη μερίδα του ελληνικού λαού έναν σχετικά άγνωστο και μη εκλεγμένο τεχνοκράτη ως σωτήρα, και μία κεντροδεξιά-ακροδεξιά συγκυβέρνηση σαν μοναδική κι αυτονόητη λύση ανάγκης (ενώ την τελευταία φορά που είχαμε εκλογές, οι ψηφοφόροι υποτίθεται ότι είχαν επιλέξει σοσιαλισμό). Η ιδιότυπη αυτή εκτροπή πολιτεύματος στέφθηκε με επιτυχία γιατί οι θεσμικοί και εξωθεσμικοί εκπρόσωποι της εξουσίας απευθύνθηκαν με αποτελεσματικό τρόπο στα αρχέγονα ανθρώπινα ένστικτα – από τη μία καλλιεργώντας τη μέγιστη δυνατή ανασφάλεια κι από την άλλη αφήνοντας να λάμψει στο τέλος μια αχτίδα απατηλής ελπίδας. Παλιά και δοκιμασμένη συνταγή χειραγώγησης, που δουλεύει πάντα.

Ωραία, ίσως σκεφτούν κάποιοι από αυτούς που αντιδρούν στο παρόν σύστημα εξουσίας (συχνά επειδή έχουν πέσει οι ίδιοι θύματα κάποιας εναλλακτικής μορφής προπαγάνδας). Ας κάνουμε τότε κι εμείς το ίδιο από την ανάποδη, ελπίζοντας ότι η πολυσυλλεκτική (και σε μεγάλο βαθμό ερασιτεχνική) αντιπροπαγάνδα μας θα καταφέρει να ανατρέψει τις ισορροπίες. Κατά κάποιον τρόπο, το κάνουμε ήδη άλλωστε – γράφοντας τις απόψεις μας στα social media, ανεβάζοντας βιντεάκια και φωτοσοπιές, μοιράζοντας φυλλάδια και τοιχοκολλώντας αφίσες. Μερικές φορές αφηγούμαστε την ιστορία μας ευρηματικά κι επιτυχημένα. Άλλες φορές πάλι, όχι. Ίσως γιατί δεν συνειδητοποιούμε ότι πέρα από αυτό που θέλουμε να πούμε, είναι εξίσου σημαντικό και το πώς θα το πούμε – καθώς και το πόσο αναγνωρίσιμοι και αξιόπιστοι έχουμε καταφέρει να γίνουμε στο κοινό που απευθυνόμαστε. Δεν αρκεί να νομίζουμε ότι έχουμε το δίκιο με το μέρος μας για να μας ακολουθήσουν τα πλήθη στον άνισο αγώνα μας. Χωρίς σενάριο, σκηνοθεσία και πρωταγωνιστές της προκοπής δεν έχουμε καμία τύχη.

Το πρόβλημα με την προπαγάνδα όμως είναι ότι ανεξάρτητα από το ποιον εξυπηρετεί, αντί να αφυπνίζει συνειδήσεις δημιουργεί οπαδούς. Κι αυτό είναι πάντοτε επικίνδυνο, γιατί οι οπαδοί είναι ανελεύθεροι άνθρωποι που ζουν βυθισμένοι στο σκοτάδι της μίας και μοναδικής ‘Αλήθειας’. Κι όταν οι αντικειμενικές συνθήκες γύρω τους δυσκολεύουν, οι οπαδοί γίνονται επιρρεπείς στο να χάσουν την ανθρώπινη υπόσταση τους και να μετατραπούν σε κτήνη. Αυτός είναι και ο λόγος που κατά καιρούς αντιτίθεμαι παθιασμένα σε χυδαίους λαϊκισμούς κι αψυχολόγητους τραμπουκισμούς κάθε είδους. Ακόμα κι αν ο σκοπός είναι ιερός, τα μέσα δεν αγιάζουν. Είτε μιλάμε για μούντζες είτε για πέτρες, όταν η ιστορία μας παύει να βγάζει νόημα, το μοναδικό αφηγηματικό εύρημα που μπορεί να επιφέρει κάποιου είδους κάθαρση είναι ένας από μηχανής θεός. Μηχανοκίνητος ενίοτε.

Πιστεύω ακράδαντα ότι η μόνη διέξοδος από τον φαύλο κύκλο της προπαγάνδας είναι η χειραφέτηση των ανθρώπων. Η πνευματική διαύγεια και ανεξαρτησία, έτσι όπως διαμορφώνεται από την παιδεία και τον πολιτισμό. Η διαρκής αναζήτηση της ουσίας των πραγμάτων και η κριτική σκέψη που αμφισβητεί τις ‘υπέρτατες αξίες’ του έθνους, του χρήματος και των κάθε λογής ειδώλων (θρησκευτικών, πολιτικών, πολιτισμικών, κλπ). Η αποδοχή της διαφορετικότητας και η αλληλεγγύη σαν στάση ζωής και όχι σαν κούφιο σύνθημα. Η επίγνωση ότι δεν υπάρχουν μοναδικές αλήθειες και αναπόφευκτες λύσεις. Η ειλικρίνεια και η εντιμότητα, απέναντι στον εαυτό μας αλλά και στους γύρω μας. Η δημοκρατία – που εφόσον στηρίζεται σε ελεύθερους, σκεπτόμενους και κοινωνικά ευαίσθητους πολίτες δεν έχει να φοβηθεί τίποτα κι από κανέναν.

Και πώς θα φτάσουμε ως εκεί ρε φίλε; Με λόγια και αγνές προθέσεις; Εδώ δεν υπάρχουν λεφτά ούτε για τα αναγκαία, με την παραγωγή παιδείας και πολιτισμού θα ασχολούμαστε; Στο επόμενο ποστ σκοπεύω να παρουσιάσω μία πρόταση για ένα συλλογικό εγχείρημα περιορισμένης εμβέλειας, που ναι μεν δεν πρόκειται να σκοτώσει τον δράκο της προπαγάνδας, αλλά τουλάχιστον έχει κάποιες πιθανότητες να υπονομεύσει την παντοκρατορία ενός βαθιά σκοταδιστικού κι αντιδημοκρατικού συστήματος εξουσίας. Μείνετε συντονισμένοι.

Υ.Γ. Ελπίζω ότι όσοι αντέξατε να διαβάσετε όλο αυτό το κείμενο μέχρι τέλους έχετε πλέον καταλάβει πού κολλάει το βιντεάκι στην αρχή.

Απ’ τα κόκκαλα βγαλμένη

Δεν πρόκειται να σχολιάσω τις τελευταίες εξελίξεις. Θα αρκεστώ μόνο στο εξής:

Μία κυβέρνηση συνεργασίας που ΔΕΝ προέκυψε μέσα από εκλογική διαδικασία, ΔΕΝ έχει εκλεγμένο πρωθυπουργό, κι εφαρμόζει πολιτικές αποφάσεις που ΔΕΝ έχει εγκρίνει η πλειοψηφία του εκλογικού σώματος είναι απολύτως ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑΤΙΚΗ.

Κοινώς, έχουμε και πάλι δικτατορία – τεχνοκρατικού τύπου και διεθνών συμφερόντων. Αν και είμαι σίγουρος ότι πολλοί θα προσπαθήσουν να μας πείσουν για το αντίθετο, αντιπροτάσσοντας τρομοκρατικούς συναισθηματισμούς περί “Εθνικής Σωτηρίας” (και λοιπών ρητορικών εφευρημάτων φασιστικής προέλευσης).

Ευτυχώς έχουμε ακόμα ένα σύνταγμα δημοκρατικής προέλευσης, του οποίου η ακροτελεύτια διάταξη κλείνει ως εξής:

O σφετερισμός, με οποιονδήποτε τρόπο, της λαϊκής κυριαρχίας και των εξουσιών που απορρέουν από αυτή διώκεται μόλις αποκατασταθεί η νόμιμη εξουσία, οπότε αρχίζει και η παραγραφή του εγκλήματος.

H τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Eλλήνων, που δικαιούνται και υποχρεούνται να αντιστέκονται με κάθε μέσο εναντίον οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει με τη βία.

Η βία δεν συνεπάγεται οπωσδήποτε τανκς και πολυβόλα, ούτε καν γκλομπς και δακρυγόνα. Η βία μπορεί να έχει να κάνει με τον χλευασμό της αξιοπρέπειας ενός λαού, με την αμφισβήτηση της ανεξαρτησίας του ή με την καταδίκη του σε μία νεοφεουδαρχικού τύπου υποτέλεια. Η βία μπορεί να είναι οικονομική, πολιτική, δικαστική και πολιτισμική.

Ακόμα και το τηλεοπτικό θέαμα λαμπερών αστέρων που χορεύουν στον πάγο αποτελεί μορφή βίας, ιδίως όταν η προβολή του συμπίπτει με τον επιθανάτιο ρόγχο της Δημοκρατίας στον τόπο που κάποτε γεννήθηκε. Το ίδιο φυσικά ισχύει και για τον βιασμό της λογικής μέσω των απόψεων που εκφράζουν δημοσιογράφοι, διαννοούμενοι και λοιποί αυλοκόλακες ενός διεφθαρμένου όσο και καταστροφικού καθεστώτος. Ενός καθεστώτος που είναι υποχρέωση μας να ανατρέψουμε πριν προλάβει να υποθηκεύσει ακόμα περισσότερο το μέλλον μας. Δια της βίας.

Γιούργκεν Χάμπερμας: «Το κυνικό νόημα του ελληνικού δράματος: Λιγότερη δημοκρατία είναι καλύτερη για τις αγορές»

Greeks will have ‘Bulgarian salary with London prices’

Αναγνωρίσεις (Old boy)

Καλτσοδέτες (Krotkaya)

Οχι πια

Τα πράγματα έχουν πάρει πια το δρόμο τους. Μετά τα προχθεσινά γεγονότα, η πτώση της κυβέρνησης είναι ζήτημα χρόνου, ενώ η αλλαγή του πολιτεύματος εξελίσσεται σε ολοένα και πιο πιθανή προοπτική. Το πολιτικό κενό που ήδη έχει δημιουργηθεί δεν γεμίζει με τις καθιερωμένες εναλλακτικές, ακόμα κι αν τις συνδυάσεις μεταξύ τους. Το κλίμα όσο πάει και πολώνεται, η φτώχεια εξαγριώνει, η κατάσταση ξεφεύγει από κάθε έλεγχο. Όλα παίζουν, εκτός από το σενάριο να συνεχίσουμε να βλέπουμε Πρετεντέρη και Πορτοσάλτε, περιμένοντας υπομονετικά μέχρι το 2020 για να πανηγυρίσουμε την επιστροφή στα επίπεδα χρέους που είχαμε όταν ξεκίνησε η κρίση.

Το τι κάνουμε έτσι που τα κάναμε (ή που τα αφήσαμε έστω να γίνουν) είναι τεράστια κουβέντα. Ο καθένας όπως νομίζει κι όπως μπορεί. Κι όπως του επιτρέπει η συνείδηση του. Εγώ το μόνο που μπορώ να κάνω από εδώ που είμαι είναι να συνεισφέρω στην προσπάθεια διάχυσης της πληροφορίας στο εξωτερικό, ανοίγοντας μαζί με άλλους μικρές ρωγμές στο τείχος της προπαγάνδας και φυτεύοντας μέσα τον σπόρο της αμφισβήτησης.

Είναι καιρός να αφηγηθούμε τη δική μας ιστορία για το τι πραγματικά συμβαίνει σ’ αυτή τη χώρα.

Είναι καιρός να μοιραστούμε τη δική μας οπτική με τον υπόλοιπο κόσμο, είτε αυτό σημαίνει να μιλήσουμε για τις προσωπικές μας ιστορίες εν μέσω κρίσης, είτε να τολμήσουμε να πάρουμε ξεκάθαρη θέση στο δημόσιο διάλογο. Η εποχή που ανεβάζαμε ανώδυνα βιντεάκια στο Facebook κι αποφεύγαμε να αναφερθούμε στα πολιτικά για να μην στεναχωρήσουμε κανέναν έχει περάσει ανεπιστρεπτί.

Το παρακάτω κείμενο είναι ένα status update που πόσταρα στο Facebook. Κάπως πρόχειρο, αλλά τουλάχιστον συνοπτικό. Δεν αποτελεί καμία φοβερή αντιστασιακή πράξη προφανώς – το μόνο που κάνει είναι να ενημερώσει έναν μικρό κύκλο ανθρώπων για τα γεγονότα. Πιστεύω ότι αξίζει να γίνουν πιο οργανωμένες και στοχευμένες κινήσεις, με δυνατό οπτικοακουστικό υλικό, προσωπικές μαρτυρίες σχετικά με τις επιπτώσεις της κρίσης, τεκμηριωμένες αναλύσεις για τα αίτια, κείμενα μεταφρασμένα σε διαφορετικές γλώσσες, και φουλ αντεπίθεση σε social media και πλατφόρμες δημοσιογραφίας των πολιτών. Διαφορετικά, θα συνεχίζουμε να παλεύουμε με το τέρας μόνοι μας…

October 28th is the Greek WWII national commemoration day. In Thessaloniki, president Karolos Papoulias left the military parade after he was jeered by the crowd. Similar incidents occurred in several other Greek cities, where ministers and government MPs were verbally or even physically abused by the people.

In the city of Xanthi, whole groups of parading high school students diverted into the cheering crowd, snubbing the by-standing officials.

Και για κλείσιμο, ένα πολύ συγκινητικό ντοκουμέντο με τη μπάντα του Δήμου Πατρέων να ξεφεύγει λίγο από το καθιερωμένο πατριωτικό ρεπερτόριο:

που με βία μετράει τη γη

Πηγή: http://www.flickr.com/photos/odysseasgr/sets/72157627938492048/

Την ώρα που εκατομμύρια άνθρωποι σ’ ολόκληρο τον κόσμο αγωνίζονται να συνδιαμορφώσουν ένα σύγχρονο, ειρηνικό και πολυσυλλεκτικό κίνημα ενάντια στο νεοφεουδαρχισμό του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, στην Ελλάδα ζούμε την κωμικοτραγική αναζωπύρωση του Ισπανικού Εμφυλίου. 75 χρόνια μετά, τα μουμιοποιημένα υπολείμματα της τότε κομμουνιστικής και αναρχικής ιδεολογίας συγκρούονται βίαια μεταξύ τους σαν να μην πέρασε μια μέρα. Διαλύοντας με θεαματικό τρόπο μία από τις μεγαλύτερες απεργιακές κινητοποιήσεις των τελευταίων χρόνων, και παρέχοντας πολύτιμο αντιπερισπασμό σε μία παράνομη κυβέρνηση για να περάσει τα πιο βάναυσα και αντιδημοκρατικά μέτρα λιτότητας που έχουν επιβληθεί στη νεότερη ελληνική ιστορία.

Από τη μία, ένας κομματικός στρατός οπλισμένος με καδρόνια, τυφλή υπακοή και περισσή αλαζονεία, αναλαμβάνει να υπερασπιστεί όχι τον ειρηνικό χαρακτήρα της διαδήλωσης αλλά την ίδια την αστική δημοκρατία που υποτίθεται ότι επιδιώκει να ανατρέψει. Κι από την άλλη, ένα ετερόκλητο μπουλούκι κουκουλοφόρων ιδεολόγων, ασφαλιτών και χουλιγκάνων, που δεν διστάζουν να εκτοξεύσουν σπασμένα μάρμαρα και μολότοφ εναντίον των υπόλοιπων διαδηλωτών. Σύντροφοι. Τραμπούκοι. Δολοφόνοι.

Ένας άνθρωπος πέφτει νεκρός – όχι από πέτρα ή καδρόνι, αλλά από ανακοπή καρδιάς που οφείλεται σε ασφυξία από τα δακρυγόνα της αστυνομίας. Αντί να αντιδράσουμε ενωμένοι στο πρωτοφανές όσο και προαναγγελθέν έγκλημα, κατασπαράζουμε ο ένας τον άλλον και καταλήγουμε για άλλη μια φορά να διασπαστούμε. Όπως ακριβώς συνέβη και στην Ισπανία του 1936, εκείνοι που βγαίνουν κερδισμένοι στο τέλος είναι οι φασίστες. Γιατί ας μη γελιόμαστε, άνθρωποι που υφαρπάζουν ψήφους με δόλο, εκλέγονται με μειοψηφική αυτοδυναμία, πλαστογραφούν οικονομικά δεδομένα, εκχωρούν κυριαρχικά δικαιώματα, καταπατούν το σύνταγμα και κυβερνούν με αστυνομοκρατία και προπαγάνδα ολοκληρωτικού καθεστώτος, φασίστες του κερατά είναι – κι ας αυτοαποκαλούνται σοσιαλιστές ή οτιδήποτε άλλο θέλουν.

Και πώς αλλιώς μπορείς να πολεμήσεις τους φασίστες αν όχι με τη βία; Πώς αλλιώς θα σταματήσεις το ξεπούλημα και την καταστροφή αν δεν σπάσεις τον αστυνομικό κλοιό, εισβάλεις στη Βουλή και αποδώσεις δικαιοσύνη πλακώνοντας στο ξύλο όποιο λαμόγιο βρεις μπροστά σου;

Πρώτα απ’ όλα, το λιντσάρισμα δεν είναι δικαιοσύνη – είτε αφορά δικτάτορες είτε όχι. Το λιντσάρισμα είναι δολοφονία, και η Ιστορία έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι κάθε φορά που ανατρέπεται μία τυραννική εξουσία δια της βίας, αυτό που την αντικαθιστά πολύ γρήγορα αποκτά μορφή απολυταρχικού κι εξίσου τυραννικού καθεστώτος.

Ακόμα κι έτσι όμως, για να μπορεί κάποιος να προβεί σε πραξικόπημα και να μην θεωρηθεί με το καλημέρα χειρότερος φασίστας από αυτούς που ανατρέπει, θα πρέπει πρώτα να έχει εξασφαλίσει τη ρητή συναίνεση της πλειοψηφίας. Επαναστατική πρωτοκαθεδρία ολίγων και εκλεκτών εν ονόματι και ερήμην του λαού δε νοείται – ιδίως όταν αυτοί που την ευαγγελίζονται απορρίπτουν τις ιεραρχικές δομές και τους πεφωτισμένους ηγέτες. Και οι μαζικές διαδηλώσεις των τελευταίων μηνών σε καμία περίπτωση δεν συνεπάγονται σιωπηλή υποστήριξη σε μια χούφτα επίδοξους δολοφόνους.

Μα δεν είναι όλες οι μορφές βίας το ίδιο, έτσι δεν είναι; Δεν χρειάζεται να σκοτωθεί κανένας, μόνο να πέσουν μερικές φάπες για να τρομοκρατηθούν οι σφετεριστές της πολιτικής εξουσίας αρκετά ώστε να την παραχωρήσουν – διατείνονται οι αφελείς.

Ο μοναδικός διαχωρισμός που μπορώ να δεχτώ είναι ανάμεσα στην κυριολεκτική και τη συμβολική βία. Ένα γιαούρτι δεν μπορεί να τραυματίσει κανέναν, πόσο μάλλον να σκοτώσει. Ωστόσο, ακόμα κι ένα γιαούρτι οξύνει το κλίμα και φουντώνει το μίσος, που με τη σειρά του γεννάει ακόμα περισσότερη βία. Όχι κατ’ ανάγκην συμβολική.

Από τη στιγμή που η βία γίνεται σωματική, δεν υπάρχουν διαβαθμίσεις όσον αφορά τη συλλογιστική που ωθεί κάποιον στη χρήση της. Προφανώς και μία κλωτσιά στο καλάμι έχει διαφορετικό αποτέλεσμα από μία σφαίρα στο στήθος, η πρόθεση όμως είναι στη ρίζα της η ίδια: Άμεση και αδιαπραγμάτευτη εξουδετέρωση του αντιπάλου, ο οποίος στέκεται εμπόδιο ανάμεσα σ’ αυτόν που βιαιοπραγεί και στο αντικείμενο του πόθου του. Τυχόν αυτοσυγκράτηση του επιτιθέμενου εξαρτάται από τα όρια που θέτουν οι τρέχουσες συνθήκες. Σε περιόδους κοινωνικού αναβρασμού και εκτεταμένης εξαθλίωσης, αυτά τα όρια ξεθωριάζουν ή και εξαφανίζονται εντελώς.

Όσο πιο σημαντικό θεωρείται το διακύβευμα, τόση περισσότερη κλιμάκωση στην ένταση της βίας απαιτείται. Είναι αδιανόητο να καταφύγει κανείς σε πυροβολισμούς επειδή έχασε η ομάδα του στο ποδόσφαιρο. Από την άλλη, κανείς δεν μπορεί να ανατρέψει βίαια ένα ολόκληρο πολίτευμα ρίχνοντας απλά μερικές σφαλιάρες. Είναι ιστορικά αποδεδειγμένο ότι η βίαιη κατάληψη ανακτόρων ή κοινοβουλίου συνεπάγεται νεκρούς. Δεκάδες, εκατοντάδες ή ακόμα περισσότερους.

Κι όσο για το όποιο ιδεολογικό υπόβαθρο της βίας, δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα άλλοθι, που πολύ συχνά δεν έχει το παραμικρό αντίκρυσμα. Η χριστιανική εκκλησία κηρύσσει την αγάπη κι ο κομμουνισμός κηρύσσει την ισότητα, αλλά στο όνομα τους έχουν διαπραχθεί τα ειδεχθέστερα εγκλήματα. Δε μου λέει τίποτα λοιπόν η ουτοπία της αυτοοργάνωσης και της αμεσοδημοκρατίας, αν ο δρόμος που οδηγεί στην πραγμάτωση της είναι σπαρμένος με πτώματα.

Και για να μην ξεχνιόμαστε, επανάσταση σημαίνει ότι κάτι συμπληρώνει τον κύκλο του

Η φωτογραφία στην αρχή του post προέρχεται από το photostream του Odysseasgr

Μεγάλοι τραγωδοί της εποχής μας

Δεν έχει και πολλή σημασία ποιοι λένε τις ειδήσεις απόψε.

Ούτε πόσο δημοφιλείς υπήρξαν κάποτε οι καλεσμένοι τους.

Αυτό που μετράει είναι η βαθιά απαισιοδοξία που κρύβεται στο κουρασμένο τους βλέμμα.

Η σιωπηλή παραδοχή μιας συντριπτικής ήττας.

Καθώς και ο τρόμος για τις συνέπειες της τραγωδίας που οι ίδιοι προκάλεσαν.

Οι φωτογραφίες προέρχονται από το δελτίο του Alter, το βράδυ της 4ης Οκτωβρίου 2011

Η έβδομη εκδοχή

Ας πάρουμε μια βαθιά ανάσα κι ας προσποιηθούμε ότι οι τρέχουσες εξελίξεις στην Ελλάδα δεν μας αφορούν καθόλου – ούτε καν έμμεσα. Ας υποθέσουμε ότι δεν έχει νόημα να ταχθούμε υπέρ ή εναντίον οποιουδήποτε, ούτε να επιθυμήσουμε κάποια συγκεκριμένη έκβαση στην παρούσα κρίση. Ας αποπειραθούμε να δούμε την όλη κατάσταση σαν μία ιστορική αφήγηση – σαν ένα έργο μυθοπλασίας για κάτι που έγινε παλιά ή για κάτι που θα μπορούσε να συμβεί στο μέλλον.

Αυτό που θα βλέπαμε είναι μια ωρολογιακή βόμβα που μετράει δευτερόλεπτα μέχρι να εκραγεί. Οικονομία σε ελεύθερη πτώση, θεσμοί σε απαξίωση, κρατικός μηχανισμός σε διάλυση, ανεργία και μετανάστευση σε έξαρση, βία και ανομία σε ημερήσια διάταξη. Μια χώρα με συρρικνωμένη ανεξαρτησία, καθοδηγούμενη ηγεσία και ξαναζεσταμένη αντιπολίτευση. Μια χώρα που ολοένα και μεγαλύτερο κομμάτι του λαού της βράζει από οργή ή παγώνει από φόβο. Μια χώρα στο απροχώρητο.

Η ιστορία αυτής της χώρας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με έναν ολόκληρο κόσμο σε τροχιά αποσταθεροποίησης. Τερατώδεις κοινωνικές ανισότητες και οικονομικές ανισορροπίες, μακρόχρονα εθνοφυλετικά και θρησκευτικά μίση, ραγδαίες γεωπολιτικές και κλιματικές αλλαγές απειλούν να γκρεμίσουν ένα σύστημα σε κατάσταση παρατεταμένης παρακμής. Ένα σύστημα οικοδομημένο με χρήμα, αίμα και ψέμα.

Απ’ ό,τι φαίνεται, όλα μπορούν πια να συμβούν, και μπορούν να συμβούν ανά πάσα στιγμή. Ποια πρόκειται να είναι η συνέχεια της ιστορίας μας λοιπόν;

Εκδοχή 1η: Πλήρης κατάρρευση της οικονομίας, αδυναμία πληρωμής μισθών και συντάξεων, εξαθλίωση στο κόκκινο, μαζικές διαδηλώσεις, άγρια καταστολή, νεκροί, βίαιη εξέγερση, απόδραση πολιτικής ηγεσίας με ελικόπτερο, λιντσαρίσματα και λεηλασίες, στρατιωτικός νόμος. Κοινώς χούντα. Κανονική. Αδιάφορο από ποιον ακριβώς θα επιβληθεί. Φασίστες υπάρχουν. Και θα χρειαστεί να επιδείξουν μηδενική ανοχή σε αντιφρονούντες για να κρατηθούν στην εξουσία με τόση φτώχεια από κάτω. Στην ανάγκη θα μας εμπλέξουν σε πόλεμο. Έχει ξαναγίνει.

Εκδοχή 2η: Τα γεγονότα της 1ης εκδοχής μέχρι εκεί που φεύγει το ελικόπτερο, μόνο που αυτή τη φορά οδηγούν σε νίκη του λαϊκου κινήματος. Το πώς, πότε κι από ποιους θα προλάβει να συγκροτηθεί ένα νέο και αμεσοδημοκρατικό ΕΑΜ είναι δευτερεύον. Το μόνο σίγουρο είναι ότι με το που θα καταλάβει την εξουσία, σε δυο-τρεις μήνες το πολύ θα ξεσπάσει εμφύλιος, όπου οι μέχρι πρότινος δανειστές και σύμμαχοι μας θα μας βομβαρδίζουν για να μας απελευθερώσουν με το ζόρι. Και για να μη δώσουμε το κακό παράδειγμα στους υπόλοιπους. Βόμβες υπάρχουν.

Εκδοχή 3η: Όπου τελευταία στιγμή εμφανίζεται από το πουθενά ο Σωτήρας, και παρασέρνει τα πλήθη των κολασμένων να τον ακολουθήσουν για να χτίσουν όλοι μαζί μια Νέα Ελλάδα. Το πώς ακριβώς θα λυθεί το πρόβλημα της οικονομίας είναι άγνωστο. Ας πούμε ότι ο Σωτήρας θα υποσχεθεί τολμηρές ρήξεις: διαγραφή χρέους, έξοδος από Ευρώ και Ευρωπαϊκή Ένωση, δήμευση περιουσιών και παραδειγματική τιμωρία των πρώην κυβερνώντων. Το τελευταίο και μόνο αρκεί για να τον κάνει ήρωα στα μάτια του κόσμου. Κι επειδή κορόιδα υπάρχουν, εξυπακούεται ότι ο Σωτήρας θα καταλήξει να μας φορτωθεί δικτάτορας ή/και να μας σύρει σε πόλεμο για να εξυψώσει το εθνικό μας φρόνημα και να ανορθώσει την κατεστραμμένη οικονομία μας. Και με την ευκαιρία να ξεφορτωθεί και το πλεονάζον εργατικό δυναμικό μας…

Εκδοχή 4η: Μεγαλειώδης νίκη των μηχανισμών διαπλοκής και προπαγάνδας οδηγεί σε εκλογές με προαποφασισμένο αποτέλεσμα τη συγκυβέρνηση των δύο μεγάλων (αν και σημαντικά αποδυναμωμένων) κομμάτων εξουσίας. Ενδεχομένως και με τσόντα ύφασμα ακροδεξιάς απόχρωσης, που θα αναλάβει να εξουδετερώσει τυχόν κίνημα μειοψηφούντων. Νομοτελειακά οδηγούμαστε και πάλι σε ένα ολοκληρωτικό καθεστώς δηλαδή, έστω και κατ’ επίφασιν δημοκρατικό. Αποδεχόμαστε την ήττα κι όσοι μπορούμε φεύγουμε μετανάστες. Οι υπόλοιποι μαθαίνουμε να ζούμε διαφορετικά μέχρι να κοπάσει η πείνα. Εάν και εφόσον. Ναρκωτικά υπάρχουν. Οπότε και να γίνει πόλεμος ίσως να μην το πάρουμε καν χαμπάρι.

Εκδοχή 5η: Τίποτα από τα παραπάνω δεν προλαβαίνει να συμβεί, γιατί κάποια άλλη δραματική εξέλιξη σε κάποιο άλλο μέρος του πλανήτη προκαλεί μια μεγάλη χιονοστιβάδα που θα πέσει να πλακώσει τη διεθνή οικονομία και να τη στείλει στην εντατική για καιρό. Προβάδισμα στο να χαρούν στην αναμπουμπούλα έχουν όπως πάντα οι εθνικιστές, που το μόνο που ξέρουν πραγματικά να κάνουν καλά είναι γενοκτονίες. Ε, κάπου θα μας πάρει κι εμάς η μπάλα και τότε δεν θα μας νοιάζει πια ιδιαίτερα αν η σχολική χρονιά ξεκινάει με ή χωρίς βιβλία. Παιδιά υπάρχουν.

Εκδοχή 6η: Έρχονται στη Γη οι εξωγήινοι ή/και ο Ιησούς Χριστός. Πράγμα εξίσου πιθανό με το να αυτορρυθμιστούν οι αγορές και οι τράπεζες, να παταχθούν από μόνες τους η διαφθορά και η φοροδιαφυγή, να ξυπνήσει από το λήθαργο η Δικαιοσύνη, ενώ στο μεταξύ τα καινούργια δάνεια των πλούσιων και ισχυρών εταίρων μας θα πιάσουν τόπο και θα μειώσουν το έλλειμμα, φέρνοντας μια σταδιακή ανάπτυξη που θα ωφελήσει το σύνολο του ελληνικού λαού και της ανθρωπότητας εν γένει. Λεφτά υπάρχουν. Ή αλλιώς “εδώ ήρθαμε, πάμε να φύγουμε”…

Εκδοχή 7η: Βάλτε τη φαντασία σας να δουλέψει και γράψτε την εσείς στα σχόλια.

Μπορεί να αφορά ένα μαζικό, αυτοοργανωμένο και πραγματικά δημοκρατικό κίνημα πολιτών – που με κάποιον μαγικό τρόπο θα καταφέρει να μην διασπαστεί, να μην καπελωθεί από κανέναν και να μην τα κάνει χειρότερα από πριν.

Ή μπορεί να σας έρθει να γράψετε κάτι τελείως κουλό, μια ιστορία που να εμπλέκει τις προφητείες των Μάγιας, τις κοσμοσφαίρες του Πούτιν και το δαχτυλίδι του Φρόντο. Που όποιος το φοράει τρελαίνεται…

Ιδέες υπάρχουν.

Κάθε οικογένεια κι ένας μετανάστης

“Να μην υπάρχει οικογένεια χωρίς τουλάχιστον έναν εργαζόμενο, να μην υπάρχει οικογένεια χωρίς εισόδημα.” (Γιώργος Α. Παπανδρέου, Ομιλία στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, 1ο Σεπτεμβρίου 2011)

Κι επειδή ένας πετσοκομμένος μισθός δεν φτάνει για να ζήσεις οικογένεια, καλό θα είναι από δω και στο εξής να μην υπάρχει ούτε μία οικογένεια χωρίς τουλάχιστον έναν μετανάστη.

Έναν μετανάστη που θα στέλνει λεφτά στο σπίτι, όπως ακριβώς κάνουν τόσα χρόνια όλοι αυτοί οι ξένοι που έρχονται στην Ελλάδα και τους βρίζουμε.

Έναν μετανάστη με πτυχία και μεταπτυχιακά, που ίσως σταθεί τυχερός και βρει έξω τις ευκαιρίες που στερήθηκε στη χώρα του.

Έναν μετανάστη χωρίς πτυχία και μεταπτυχιακά, που θα κάνει δουλειές του ποδαριού στα σαράντα του ίσα-ίσα για να επιβιώσει.

Έναν μετανάστη που μπορεί να μην είχε καμία απολύτως όρεξη να εγκαταλείψει τους συγγενείς και τους φίλους του για να πάει να ξεκινήσει μιαν άλλη ζωή κάπου αλλού.

Έναν μετανάστη που θα βλέπει μέσω ίντερνετ ανοιγμένα κεφάλια και καμμένα αμάξια και θα πατάει “like” για να δείξει ότι εξακολουθεί να νοιάζεται.

Έναν μετανάστη που θα τρώει στη μάπα τη συννεφιά και τη βροχή όλου του κόσμου και θα νιώθει βαθιά νοσταλγία για το αρμυρίκι που ούτε φέτος πρόλαβε να χαρεί στις διακοπές του.

Έναν μετανάστη που θα ονειρεύεται ότι κάποια μέρα ίσως καταφέρει να επιστρέψει σε μιαν Ελλάδα που τελικά μάλλον δεν υπήρξε ποτέ.

On #UKriots

Συνοψίζοντας την οπτική μου για τα πρόσφατα γεγονότα στο Λονδίνο και άλλες βρετανικές πόλεις, αναδημοσιεύω ένα κείμενο που ανέβασα στο επαγγελματικό μου blog.

Το να προσπαθείς να εξηγήσεις γιατί ξέσπασε η φωτιά δεν συνεπάγεται ότι ήθελες να ξεσπάσει

To most people, the recent outburst of rioting and looting in England came as a total surprise. Both in Britain and the rest of the industrialized world, consumers of television news reports and talk shows seem shocked and disgusted, while politicians and journalists appear convinced that the violence of urban youngsters is a ‘crime and punishment’ issue that can be corrected with strict law enforcement and responsible parenting. At the same time, many leftists and liberals immediately rejected the notion of revolutionary actions being anywhere involved, since there is no evidence of a political agenda behind smashing shopping windows in order to steal a pair of sneakers.

The mainstream point of view on the events is that it’s just a bunch of juvenile trouble makers creating havoc for the sake of it; as if the riots were not sparked by the alleged murder of a local citizen by the police. As if the underprivileged urban youngsters were not marginalized by both state and society already. As if the Tory government’s spending cuts on youth clubs, education and welfare had nothing to do with all this.

Regardless of condemning or condoning them, all extensive riots are, have been and always will be political. Even when there is neither clear nor conscious ideological motivation behind them. Even when they are downright wrong and appalling. Even when they seem totally pointless and self-destructive.

Riots are neither theoretical schemes nor rhetorical exercises. Riots are neither heroic nor glorious. Riots are collective forms of raw violence. They are brutal manifestations of a category rather than a group of people (let alone a company of individuals). Riots always respond – sometimes spontaneously and opportunistically – to a number of pressing social and economic issues. They are fed by inequality, racism and despair. Their presence indicates a wider social and economic instability; a political failure on a national or international level. Finally, riots are often sparked by incidents of state injustice, like in the case of the 2008 Athens riots, which followed the cold blooded murder of a 15 year old boy by a police officer.

It is not very wise to treat the UK riots as mere cases of criminality that need to be suppressed and shoved under the carpet. And it is absolutely inexcusable to ignore their historical message.

Γεια μας!

Φραπεδάκι ή φρέντο; Ο Νορβηγός μακελάρης. Τραπουλίτσα ή ταβλάκι; Σφαγή στη Συρία. Να πάρουμε και καμιά κρεπούλα ή προτιμάς ένα κλαμπ κοτόπουλο; Άκουσα ότι στη Σομαλία πεθαίνουν χιλιάδες παιδιά από ασιτία. Ουζάκι ή μπυρίτσα; Και στα διεθνή χρηματιστήρια οι δείκτες αναστενάζουν. Γαύρο ή σαρδελίτσες; Στην Ελλάδα οι άνεργοι αναστενάζουν χειρότερα. Μοχίτο ή τζιν τόνικ; Από τον Σεπτέμβρη να δεις τι έχει να γίνει. Σφηνάκια να πάρουμε; Της πουτάνας.

Εν μέσω θερινής παραζάλης, ο κόσμος συνεχίζει να γυρίζει κάτω από τα πόδια μας. Τελευταία γυρίζει όλο και πιο γρήγορα. Κάποιες φορές μπουρδουκλώνεται κι έρχεται τούμπα.

Ίσως φταίει το ότι δεν φρόντισε να δέσει τα κορδόνια του πριν αρχίσει να τρέχει. Ή ότι δεν γνώριζε εκ των προτέρων προς τα πού πρέπει να πάει. Ή ότι απλά είχε πιει και δεν είδε το σκαλοπάτι στο καλντερίμι εγκαίρως. Είχε σκοτάδι άλλωστε. Πηχτό.

Ας του ανάψουμε ένα φως να βλέπει πού πατάει γιατί έτσι όπως πάει θα σκοτωθεί σα μαλάκας.

Ολλανδική αλληλεγγύη

Επέστρεψα στον τόπο του εγκλήματος – για διακοπές και όχι μόνο. Πριν φύγω, συμμετείχα σε πορεία αλληλεγγύης που οργάνωσαν Έλληνες και ξένοι φίλοι την Κυριακή 10 Ιουλίου στο Άμστερνταμ, με αφορμή τα γεγονότα της Τετάρτης 29 Ιουνίου. Ακολουθεί σύντομο βιντεάκι που τράβηξα στη διαδρομή Dam square – Leidseplein:

Εντάξει, δε μαζεύτηκε και κάνα τεράστιο πλήθος – αφενός γιατί ελάχιστοι γνωρίζουν την ύπαρξη κινήματος συμπαράστασης προς τον ελληνικό λαό κι αφετέρου γιατί οι περισσότεροι στην Ολλανδία νομίζουν ότι όλα όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα οφείλονται στην τεμπελιά των Ελλήνων (που βγαίνουν στη σύνταξη από τα 53 και σπάνε πιάτα στα μπουζούκια με τα λεφτά των σκληρά εργαζόμενων Ευρωπαίων). Η προπαγάνδα έχει κάνει θαύματα, επιστρατεύοντας δημοφιλή ρατσιστικά στερεότυπα και ισχυρές δόσεις παραπληροφόρησης.

Για περισσότερες πληροφορίες κι επικοινωνία με τα παιδιά στην Ολλανδία, επισκεφτείτε το reinform.nl